Boerderij De Koperen Knop kende van oudsher drie schouwen. De huidige nog bestaande in de mooie kamer, een tweede kleinere in de woonkeuken (waarvoor nu een replica in de plaats is gekomen) en een derde in het een generatie na de bouw van de boerderij inpandig gebouwde renteniershuis.

Alleen de eerstgenoemde bestaat nog in historisch perspectief. Bij de aankoop van de boerderij door Huib en Janny de Kok troffen zij op de plek van die schouw een soortgelijke betegeling aan, die er slecht aan toe was. Waar nu de schouwruimte is was een hangkast voor afwisselend winter- en zomergoed gemaakt, waarvoor een ijzeren pijp aan beide zijden van de ruimte in de tegels was geslagen. Bij de restauratie van de voormalige boerderij De Koperen Knop in het begin van de jaren zeventig van de 20e eeuw is de schouw in de mooie kamer ‘ingericht’ zoals deze er nu nog uit ziet.

PROBLEMEN
In de loop van de jaren is door de invloed van salpeter (uit de mest in de stal afkomstige zouten, die zich op de muren hebben vastgezet) een aantal van de tegels kapot gegaan. Ook zijn er los gekomen door de zich steeds dikker ophopende salpeter.

De laatste jaren is hier nog een tweede probleem bijgekomen: het langskomende zware verkeer.  Het voorhuis van De Koperen Knop staat heel dicht bij de openbare weg. Die weg is bovendien ter plaatse versmald door paaltjes, om beschadiging van het museumpand en de aan de overkant staande woningen te voorkomen.

Hierdoor moet alle verkeer over dezelfde smalle strook rijden, waardoor er geen verdeling van de druk op het wegdek kan plaatsvinden. Hierbij komt dat het aantal zware voertuigen opvallend toeneemt. Ondanks de aangebrachte borden inzake de maximale asdruk van 15 ton, rijden er zeer regelmatig auto’s die met hun lading meer dan 40 ton wegen.

UITVOERING WERKZAAMHEDEN
Na een offertetraject heeft de Stichting Eigenaren van De Koperen Knop de opdracht tot restauratie gegund aan Van Sabben Oud Nederlandse Tegelwerken te Oud-Beijerland, die het werk ingaande 4 januari 2021 heeft ingepland.

Het gaat bij de restauratieactiviteiten met name om de achterwand van de schouw. Beide zijwanden vertonen geen sporen van schade en blijven dus in hun huidige situatie bestaan. Uit de achterwand worden alle tegels gehaald. Dit gebeurt met behulp van een diamantzaag.

Als er eenmaal zaagsneden zijn gemaakt, kan een deel van de rest verder worden los getrokken. Hierbij zal veel stof en puin vrijkomen, waar vooraf afdoende maatregelen voor genomen moeten worden. Afvoer van puin en stof gebeurt via de staatsiedeur.

Alle tegels worden afgevoerd naar de werkplaats in Oud-Beijerland en worden daar op een heel speciale manier geschoond en vervolgens voorzien van een tegenwerkende materie, waardoor het salpeter uit de muren niet langer in de tegels kan trekken, maar juist de andere kant op gaat, de muur in.

Een aantal tegels is dusdanig beschadigd dat vervanging nodig is. Een deel kan worden vervangen door aan te kopen oude tegels met hetzelfde motief. Denk hierbij aan de schildpadtegels, die de roetbaan vormen. In Friesland is een gespecialiseerde leverancier, die veel in voorraad heeft. Bij het plaatsen zal wel blijken dat er hier en daar sprake is van kleur- of tekenverschillen. Dat zal ter plaatse worden opgelost door de juiste kleurschakeringen te combineren. Een ander deel, de unieke tegels, zullen moeten worden herschilderd. Een activiteit, waarvoor ook weer deskundigen beschikbaar zijn.

ACTIES
Dit project is een mooie gelegenheid om het geïnteresseerde publiek bij te betrekken. Dit kan door er publiciteit aan te geven in de media en in de eigen uitgaven, ter plekke informatie te verstrekken voor de museumbezoekers en eventueel educatieactiviteiten rondom te organiseren. Ook wordt gedacht aan het aanbrengen van een grote foto van de schouw ten tijde van de periode van enkele maanden dat de schouwruimte afgedekt is. Ook wordt hierbij aandacht geschonken aan – informatie over – de tegels in het algemeen en de tegelcollectie van het museum in het bijzonder, indien mogelijk een stukje film van deze of soortgelijke werkzaamheden, een lezing over tegels enzovoort. Ook via de nieuwsbrief van Boerderij & Erf AKV zal dit als voorbeeld van een goede instandhouding van een voormalige boerderij door de Stichting Eigenaren in het verlengde van een voorbeeld van (al jaren terug gestarte) herbestemming van een authentieke boerderij.